"Geçerli Kılma” ve “Doğrulama” terimleri birbirine karıştırılmamalıdır. 17025 standardının İngilizce orijinal versiyonunda (ISO/IEC) bu terimler “Validation” ve “Confirmation” olarak ifade edilmektedir. Türkçe versiyonunda (TS EN) bu kelimelerin karşılığı "Geçerli Kılma” ve “Doğrulama” olarak verilmiştir.

Standart metotlar kullanılıyorsa, bu metotların doğrulaması yapılmalıdır. Yani, "Confirmation" yapılmalı. Verification (Verifikasyon) tanımlaması da kullanılmaktadır)

Standart metotların dışında bir metot kullanıldığında ise metotlar geçerli kılınmalı Yani, Validasyon yapılmalı (validate)

“Transmitter cihazları ölçüm değerini 4-20 mA akım olarak verirler” Peki neden 4 mA, neden 20 mA hiç düşündünüz mü ?

1) 30 mA bir akım değeri insan kalbini durdurabilir, bu nedenle insana zarar vermeyecek bir değer olan 20 mA seçilmiştir.

2) Yarı iletken cihazların çalışması için 3 mA akım gerektiğinden, standardın 3 mA üzerinde olması gerekiyordu ve bu yüzden 4 mA oldu.

°C sembolü derece Celsius birimini ifade etmektedir. Bu birim 1954 yılında 273,15 ten çıkartılarak kelvin birimine izlenebilirliği sağlanmış ve SI birimler sisteminin tanımladığı bir sıcaklık birimi olmuştur. Birimin adı Bilim insanı Anders Celsius'a atfen verilmiştir. 
°C sembolü Günümüzde halen birçok platformda Literatürden kaldırılmış olan "santigrat" birimi ile ifade edilerek hatalı bir yaklaşım sergilenmektedir.Tanımdan anlaşılabileceği gibi santigrat, gratın (grad = derece) yüzde biridir. Yüz anlamındaki centum ve derece anlamındaki gradus Latince kelimelerinin birleştirilmesi ile türetilmiştir. Kelime günümüzdeki kullanım biçimi ile Türkçeye Fransızcadan girmiştir. 

Santigrat, aynı zamanda açı ölçmekte de kullanıldığı için birçok dilde kullanımını aynı zamanda da daha kesin bir ölçek olan derece celsiusa bırakmıştır.

Bu yılın teması; 'constant evolution of the International System of Units' (Uluslararası Birimler Sistemindeki doğal sabitlerin evrimi/gelişimi) olacak.

Bu Tema, Kasım 2018'de, Uluslararası Ağırlıklar ve ölçüler Genel Konferansı'nın, kurulduğu günden bu yana Uluslararası Birimler Sisteminde (SI) en büyük değişikliklerden birini karara bağlayacak olması için seçilmiştir.

Denetimlerde bazı laboratuvarlara kapsamında olmasına rağmen uygulamada kimi yerde -0,9 bar'a, kimi yerde -0,85 bar'a inemediği için uygunsuzluk yazıldığını biliyoruz. Evet, normalde bu değer kapsamda talep edilmiş ve uygulamada bu değer ölçülememiş ise uygunsuz bir durumdur. Ancak her yer için bu geçerli değildir.Mutlak basıncın 0,9 dan büyük olduğu yerlerde bu durum söz konusu olabilir sadece. Örneğin, Erzurum gibi bir yerde -0,9 bar değerine düşülmesini beklemek hatalı bir davranıştır. Denetimin yapıldığı bölge için atmosfer basıncının mutlak olarak tespit edilip buna göre uygulamadaki performansı görmek gerekir. Örneğin mutlak basıncın 850 hPa olduğu bir bölgede vakum ile -0,85 bar değerine düşülebiliyorsa, pek tabi ki deniz seviyesinde de -0,9...-0,95 bar değerine yakın ölçümler elde edilebilir. Bu yüzden bir kalibrasyon laboratuvarı kendi ilinde var olan atmosfer basınç değerini göz önüne alındığında inilebilecek en iyi seviyeye iniyorsa, deniz seviyesinde elde edlecek basınç değerlerine de inebileceği varsayılarak akreditasyon kapsamı verilmesinde hiç bir sakınca yoktur.

Bağıl nem ölçer cihazlarının kalibrasyonu mutlaka sıcaklığa bağlı olarak yapılmalı ve ölçülen bağıl nem değerinin tespit edildiği sıcaklık değeri de sertifikada verilmelidir. ayrıca sıcaklık etkisinin bağıl nem değeri üzerindeki etkisi bir belirsizliği de yanında getireceği için Belirsizlik bileşeni olarak dikkate alınmalıdır.

Bağıl nem, havada bulunan su buharına ait kısmi basıncın, aynı sıcaklıktaki suyun denge buhar basıncına oranıdır. Başka bir deyişle bağıl nem, havanın belirli bir sıcaklıkta taşıyabileceği nem miktarının yüzde kaçını taşıdığını belirtir.

Basınç standartlarında bahsedilen "Ölçüm aralığı" ifadesinin çoğu zaman yanlış anlaşıldığını görmekteyiz. "Ölçüm aralığı" ifadesi bazen "Maksimum kapasite" veya "Ölçme sahası" kavramları ile karıştırılmaktadır. Hem DKD R 6.1 hem de Euramet cg-17 rehber dokümanlarında ve ayrıca EN 837-1 standardında bahsedilen, Almanca da "Meßspanne" İngilizce de "Measurement span" olarak ifade edilen kavramın Türkçe karşılığı "Ölçüm aralığı" dır.

TS EN 472 standardında Ölçüm aralığının anlamı şu şekilde ifade edilmiştir; 
Skala başlangıç değeri ile bitiş değerinin arasındaki farkın mutlak değer olarak ölçüsüdür.
Örnek - Ölçme alanı -200 mbar +400 mbar olan bir basınç ölçer cihazının Ölçüm aralığı 600 mbar’dır.
Yani böyle bir basınç ölçer için "kapasite" kavramı kullanmak çok doğru olmayacaktır. Standartlarda bahsi geçen, "ölçüm aralığı" ifadesini kullanmak yerinde olacaktır.

Fotoğrafta gösterilen manometrenin Ölçüm aralığı 26 bar dır. Ve doğruluk hesaplamalarında bu rakamın dikkate alınması önem arz etmektedir.

Birçok laboratuvarın sorduğu soru;
Direnç termometresi sertifikasında denklem vermek zorunda mıyız? Cevap: arkadaşlar, direnç termometresi adı üzerinde, sıcaklığa bağlı olarak kendisinden direnç ölçebildiğimiz cihazlardır. yani göstergeleri yoktur, her bir sıcaklık değeri için kullanılan tellerindeki platinin kalitesi, saflığı, çapı ve sarım doğruluğuna bağlı olarak belli bir direnç değeri üretirler. Biz bu direnç değerini hassas bir ohm metre cihazı ile ölçerek kayıt altına alırız. Farklı sıcaklıklarda referans termometremiz ile tespit ettiğimiz değerlerin karşısına kalibrasyonu yapılan direnç termometresinden elde ettiğimiz ohm değerlerini yazarız. TS EN / IEC 60751 standardına belirtilen Callendar van dusen denklemlerini kullanarak termometrenin direnç-sıcaklık ilişkisini belirleriz. Yani denklem verilmeden bir direnç termometresi sertifikası üretmek anlamsız ve müşteri açısından da faydasız olacaktır.
Sıfırdan büyük sıcaklıklar için ikinci derece, sıfırdan küçük olan sıcaklıklar için üçüncü dereceden denklemler kullanmalıyız.

• Çekme/basma test cihazlarının kalibrasyonlarında referans yük hücresi için verilen belirsizlik değerlerini direkt ISO 376 standardına göre 0,16 ve 0,32 olarak vermeden önce bir analiz yapılması gerekmektedir.
Bu analizde en önemli kontrol parametreleri drift ve İnterpolasyon hatalarının tespitidir. UME sertifikalarında Durum C olarak verilen belirsizlik değerleri interpolasyon hatasını da kapsamaktadır. Ancak laboratuvar yine de interpolasyon hatasının ve drift hatasının bir analizini yaparak verecek olduğu belirsizliğin 0,16 ve 0,32 değerlerinin içinde kalıp kalmadığını doğrulamalıdır.

Çekme/basma test cihazlarının kalibrasyonu için baz alınan TS EN ISO 7500-1 standardının 2016 versiyonunda meydana gelen değişiklikleri hala prosedür ve talimatlarına yansıtmayan kalibrasyon laboratuvarları bulunmaktadır. Tüm laboratuvarların bir an önce bu revizyonları gerçekleştirmesi için bir farkındalık oluşturması açısından bu paylaşımı yapıyorum.

Standartta meydana gelen en önemli değişiklikler şunlardır;

• En önemli değişiklik, iki farklı yük hücresi kullanımında uygulanacak metot için olmuştur. eskiden geçiş noktasındaki kuvvet değerinde iki yük hücresinin sapmaları arasındaki fark, cihazın sınıfına karşılık gelen tekrarlama için izin verilen bağıl değerin 1,5 katını geçmemesiydi. Şimdi yapılan revizyon ile 1,5 katı değil, izin verilen bağıl değerin kendisini geçmemesi gerekiyor.│q1-q2│≤ bal

Referans çelik cetveller için doğruluk kriterleri ve sınıflandırmalar DIN 865 standardında verilmiştir.
DIN 866 standardı ise rutin kullanılan çalışma standartları için doğruluk ve sınıflandırma kriterleri vermektedir.
Bu durumda çelik cetvel kalibrasyonu veya doğrulaması yapan bir kuruluşun referans olarak kullanacağı çelik cetvelin DIN 865 standardına uygun olmasına dikkat etmesi önem arz etmektedir.

Bugün 20 Mayıs 2018. Her yıl 20 Mayıs tarihinde dünya çapında kutlanan bir gün olan Dünya Metroloji Günü ilk olarak 20 Mayıs 1875 tarihinde Uluslararası bir anlaşma olarak Metre konvansiyonunun kurulması ile başlamıştır. 

Metroloji camiasının da bildiği gibi bu yıl, metroloji açısından oldukça önemli gelişmelere sahne olacak.

7 adet temel ölçüm biriminin hepsinin fiziksel doğal sabitler ile tanımlanması çalışmaları bu yıl tamamlanmış olup , Kasım ayındaki ölçüler ve Ağırlıklar genel konferansında açıklanması planlanmıştır. 

En nihayetinde gelecek yıl bugün, yani 20 Mayıs 2019 da metrolojik devrim gerçekleşmiş ve yeni SI yürürlüğe girmiş olacaktır...

PTB bilim insanları benzeri görülmemiş bir doğrulukla tek elektronlu pompanın son derece küçük akımlarını ölçmeyi başardı. Bu, Uluslararası Birim Sisteminin (SI) gözden geçirilmesi konusunda bir kilometre taşıdır.

Bir amper, yaklaşık saniyede 6 × 10E18 elektron akışına karşılık gelmektedir. Elektronlar yüksek doğrulukla sayılırsa amper, "s" ye (saniyeye) izlenebilir olacaktır. Bunun ön koşulu, yeni SI'da planlandığı gibi bir elektron yükünün tam olarak bilinmesi veya sabit olmasıdır. Bu amaçla, elektron sayımı ile kesin bir elektrik akımı gerçekleştirmek için yarı iletken yapılarda tek elektronlu pompalar geliştirilmiştir.

Tek elektronlu pompalar, gelecekteki bir kuantum akımı standardının gerçekleştirilmesi için umut vaat eden ve yoğun bir çalışma gerçekleştirilen metrolojik araştırma konusudur.

Elektriksel kalibrasyonda multimetrelerin uygunluk değerlendirmesinin hangi standarda göre yapılacağı, böyle bir standardın olup olmadığı gibi hususlarda Çoğu Laboratuvardan sorular almaktayım.
Arkadaşlar, DIN 43751 standardına göre uygunluk değerlendirmesi yapabilirsiniz.
Bu standarttaki kriterlere göre örnek olarak hazırladığım bir çalışmayı ekteki görselde paylaşıyorum.

Burada 900 V kapasiteye sahip bir multimetrenin 220 V değerindeki sapma toleranslarını gösterdim. İki farklı çözünürlüğe sahip multimetre için örnekler verdim...

Birçoğunuzun bildiği gibi beton preslerinin kalibrasyonunda sıkça yaşadığımız elektriksel topraklama sorunu ile ilgili piyasada inanılmaz bir bilgi kirliliği mevcuttur.
Topraklamanın sağlıklı olup olmadığı nasıl ölçülür, ölçüm değerleri ne olmalıdır? 
Aslında sadece beton presleri için değil, gündelik yaşantımızda evimizde kullandığımız elektrikli cihazlar için bile önemi büyük olan bir konudur.
Birçok insanın evindeki bilgisayarların elektronik devreleri topraklama yetersizliği veya hatalı topraklama yüzünden yanmıştır.
Neticede bu konuda doğru olarak yapılması gereken işlemleri sizlerle paylaşmak istiyorum.
Bir elektrik tesisatında Normal şartlarda Basit bir multimetre ile AC gerilim ünitesinde problarımızı faz ve nötr çıkışlarına bağladığımızda 220 V a yakın bir değer elde etmeliyiz.
Faz ve toprak arası ölçüm yaptığımızda ise yine 220 V a yakın bir değer elde etmeliyiz. 
Ancak nötr ve toprak arasında ölçüm yaptığımızda ise sıfırdan büyük ve 2,5-3 V geçmeyen bir gerilim elde etmeliyiz. Eğer bu değer sıfır olarak ölçülmüşse maalesef ülkemizde birçok binada yapılmış olduğu gibi nötr kablosu toprak ile birleştirilmiş ve büyük bir sorumsuzluk örneği sergilenmiş demektir.
3V dan daha büyük bir gerilim olması halinde ise (bazı kaynaklar 5 V olduğunu söylüyor) tüm elektronik cihazlarınız risk altında demektir.
Bizlerin, cihaz hakkında hangi teknik sebeplerden dolayı arıza yapıp çalışmadığını tespit etmek gibi bir sorumluluğumuz yok tabiî ki, ancak bunca yıllık tecrübelerime dayanarak söylüyorum, bence kalibrasyon ekibi yanında kontrol kalemi ve ölçü aleti taşımalıdır. Örneğin bir defasında gittiğim bir firmada yeni monte edilmiş bir beton presinin fişini takacakları uzatma kablosunun toprak kısmına faz bağlandığını tesadüfen öğrendim Allahtan makineyi henüz çalıştırmamıştık ki beton presleri çalışır haldeyken yaklaşık 10 ampere kadar akım çekmektedir.

Tüm dünyada önemli bir kullanım alanına sahip olan EURAMET kalibrasyon rehber dokümanları kapsamında, hassas optik açı ölçüm cihazı olan otokolimatörler için ilk defa TÜBİTAK UME’nin öncülüğünde hazırlanan bir kalibrasyon rehber dokümanı yayımlandı.

Avrupa Birliği Çerçeve Programları kapsamında, koordinatörlüğünü TÜBİTAK UME’den Doç. Dr. Tanfer YANDAYAN’ın yaptığı, uluslararası 16 ortaklı “SIB58 Angles Açı Ölçümleri Projesi" çıktılarından biri olarak hazırlanan ve EURAMET Calibration Guide No. 22 Calibration of Autocollimators “Otokolimatörlerin Kalibrasyonu” başlığıyla yayınlanan rehber doküman Temmuz 2017 tarihinde aşağıda bağlantısı verilen EURAMET (Avrupa Ulusal Metroloji Enstitüleri Birliği) web sitesinde yer aldı.

Isılçift kalibrasyonlarında gerilim/sıcaklık ilişkisini belirlerken "EMF" ("Electromotive force" anlamı: akımı, yani elektronları harekete geçirici kuvvet) değerlerinin hesaplanması IEC 584 standardına göre yapılmaktadır. Isılçift kalibrasyonlarında daha düşük belirsizlik elde etme amacı ile düşük sıcaklıklarda (< 400 °C)Referans cihaz olarak direnç termometresi kullanılmakta olup, öncelikle elde edilen direnç değerleri gerçek sıcaklığa çevrilir. Daha sonra bu sıcaklık değerlerinin Isılçift sertifikasında mV olarak verilebilmesi ve yine sapmanın mV olarak tespit edilebilmesi için IEC 584 standardında bahsedilen metotlar kullanılabilir.

Seebeck katsayıları ile kullanılacak polinom denklemler vasıtasıyla EMF değerleri hesaplanabilir. Seebeck katsayıları IEC 584 standardında her bir ısılçift tipi için verilmiştir. "K" tipi bir ısılçift için örnek tabloyu ekteki görselde bulabilirsiniz. Yine "K" tipi bir ısılçift için denklem modellemesi ekteki görselde verilmiştir. Ayrıca bu hesaplamalar Sadece ısılçift kalibrasyonunda değil, Sıcaklık göstergelerinin ve sıcaklık simülatörlerinin kalibrasyonlarında da önem arz etmektedir.

Uygunluk değerlendirme kuruluşlarının akreditasyonunu gerçekleştiren kuruluşların şartlarını belirleyen ISO/IEC 17011 standardı bilindiği üzere kasım 2017 tarihinde revize oldu.

Yine aynı tarihte EA tarafından Almanya’nın başkenti Berlin’de düzenlenen toplantıda bu konu ile ilgili önemli kararlar alındı.

ILAC ve IAF tarafından kabul edilen karar gereği üç yıl içinde tüm akreditasyon kuruluşlarının yeni revizyona geçişlerinin sağlanması, 1 Temmuz 2018 tarihinden sonraki tüm eş değerlendirme denetimlerinin yeni revizyona göre yapılması gerekmektedir.

TÜRKAK’dan yapılan bilgilendirmelerde standardın yeni revizyonuna geçiş çalışmalarının başlamış olduğu, bu geçişle birlikte TÜRKAK’ın yönetim sisteminde, akreditasyon süreçlerinde ve akreditasyon kurallarında önemli yeniliklerin yapılacağı vurgulanmıştır.

Kalibrasyon yaptırdınız, sertifikanızı aldınız; peki, sertifikanın uygunluğunu değerlendirdiniz mi?

• Kalibrasyonda Standart metot kullanılmış mı?
• Yeteri kadar ölçüm alınmış mı?
• Mutlak, rastgele, bağıl, sistematik sapmalar uygun mu?
• Ölçüm belirsizliği ihtiyacınızı karşılıyor mu?
• Cihaz nominal sınıf değerini karşılıyor mu?
• Standardın istediği ölçümler alınmış mı? (histerezis, tekrarl.)
• İhtiyacınızı karşılayan bir ölçüm aralığında mı kalibre edilmiş ?
• Kullanılan referans cihazla ilgili verilen bilgiler yeterli mi?
• cihazınızın marka, model, seri numaraları doğru yazılmış mı?
• İzlenebilirlik net olarak ifade ediliş mi?

Bilindiği gibi, Euramet cg-04 rehber dokümanına göre Çekme/basma test cihazlarının kalibrasyonunda Transfer standardından gelen belirsizlik değeri 0,5 sınıfı yük hücreleri için minimum % 0,16 ve 1.sınıf yük hücreleri için % 0,32 alınabilir.
Yük hücresini her kalibrasyon yaptırıldığında cihazın drift değerlerini tespit etmeli ve bağıl değer olarak hesaplayarak yük hücresi belirsizlik değerine eklenmelidir. Ayrıca yine interpolasyon belirsizliği de hesaplanarak bağıl değer olarak yük hücresi belirsizliğine eklenmelidir.
Bu eklemeler aşağıda verilen formülasyon ile yapılıp elde edilen değerin 0,5 sınıfı için % 0,16 yı geçmediği doğrulanmalıdır. Eğer 0,16 yı geçerse kapsamda en iyi belirsizlik değeri hesaplanan değer olarak verilmelidir. (Örneğin % 0,18)
Özet olarak transfer standardı belirsizliği şu şekilde hesaplanır;

Malzeme test makinelerinde zaman zaman "N" biriminin kullanılmadığına, "kgf" şeklinde bir birim ile gösterge sisteminin oluşturulduğunu görmekteyiz. Kuvvet konusunda SI birimler sisteminde kullanılan birim "N" Newton'dur. Bu birim dışında kullanılan diğer birimler için kalibrasyon sertifikalarında dönüşüm katsayıları mutlaka verilmelidir. "kgf" biriminde çalışan bir makine kalibrasyonunda yerel yer çekimi ivmesi bilinerek, sertifikada belirtilmelidir. Dönüşümlerde Genellikle nominal değer olarak kabul edilen 9,80665 m/s² değeri kullanılmaktadır. Ancak yüksek hassasiyet gerektiren kalibrasyon işlemlerinde Nominal değer yerine yerel yer çekimi ivme değeri tespit edilip, dönüşüm bu değere göre yapılarak makinenin kullanılması önem arz etmektedir. Yerel yer çekimi tespiti için Almanya ulusal metroloji kuruluşunun (PTB) hazırlamış olduğu Web tabanlı bir program İnternet'te ücretsiz olarak hizmet vermektedir. Site adresi; "http://www.ptb.de/cartoweb3/SISproject.php" Sitede dünyanın neresi olursa olsun, her yer için yerel yer çekimi ivme değerini kısa bir süre içinde ve yüksek doğrulukla tespit edebilmek mümkün. Yaklaşık olarak 0,0001 m/s² ile 0,0002 m/s² değerleri arasında bir belirsizlik ile bu tahminler hassas bir şekilde yapılmaktadır.

Hazırlanan bütçe gösterimleri standartta örnek olarak verilen şablon içeriğinde hazırlanmalıdır. Zaman zaman standarttaki örneklerden çok farklı gösterimler yapıldığını görebilmekteyiz.

Bir belirsizlik bütçesinde olmaz sa olmaz olan kısımlar şunlardır;
İlk sütunda Belirsizliği hesaplanacak olan ölçüm büyüklüğü (niceliği) için sembol gösterimi olmalıdır. ikinci sütunda, tahmini değer olmalıdır. üçüncü sütunda, standart belirsizlik değeri olmalıdır ve bunun sembolü mutlaka küçük "u" harfi ile gösterilmelidir. Dördüncü sütunda, istatistiki dağılım türünün ne olduğu belirtilmelidir ( örneğin, normal dağılım, dikdörtgensel dağılım, üçgensel dağılım vb.)Beşinci sütunda, duyarlılık katsayısı belirtilmelidir. Altıncı ve son sütunda ise Varyans sembolü kullanarak belirsizlik katkısı ifadesi kullanılmalıdır.

En son, bütçeden elde edilmiş değerler ile toplam standart belirsizlik değeri ve daha sonra genişletilmiş belirsizlik değerinin gösterimi büyük "U" ile yapılmalıdır. 

Aşağıda EA4-02 standardından alınmış örnek bir belirsizlik bütçesi gösterimi ve ikinci görselde ise, elde edilen belirsizlik değerinin nasıl ifade edileceğine yönelik bir örnek gösterim vardır.

Ölçüm belirsizliği hesaplamalarını yapan personelin görevinden ayrılması durumunda konunun önemine binaen ölçüm belirsizliği bütçeleri yeniden gözden geçirilmelidir. Belirsizlik katkılarını oluşturan deney/kalibrasyonlar, performans testleri, analizler vb. gibi veriler ayrılan personel tarafından gerçekleştirilmişse tekrardan yeni görevlendirilmiş personeller tarafından gerçekleştirilerek hesaplamalar güncellenmelidir. Ayrılan personel tekrar üretilebilirliğin bir parçası ise o personel verileri standart sapmalardan çıkarılarak yeni değer elde edilebilir. (Yeni değer küçülebilir de, büyüyebilir de) Personel etkisinin olmadığı veya çok az olduğu alanlar için (örneğin elektrik alanı) ihmal edilebilir.

• Efektif alan
• Efektif alan drift
• Basınç deformasyon katsayısı
• Yerel yerçekimi ivmesi
• Kullanılan Akışkan yoğunluğu
• Havanın yoğunluğu
• Kütlelerin yoğunluğu
• Sıcaklık etkisi
• Termal genleşme katsayısı
• Akışkan yoğunluk değişimi
• Havanın kaldırma kuvveti
• Kütle belirsizliği
• Diklik
• Yüzey gerilimi
• Yükseklik farkı

Bazen kronometre ile zaman ölçülürken yanlış ölçü birimi kullanarak zaman değerinin ifade edildiğine şahit oluyoruz.
Kronometrenin en sağdaki iki küçük dijiti, yani şu jet hızıyla hareket eden dijitleri "salise" olarak adlandırıldığı örnekler karşımıza çıkıyor. halbuki, en sağdaki dijitler "ms" den başkası değildir. yani temel birim olan saniyenin binde biridir. Ancak piyasada satılan birçok kronometrenin çözünürlüğü 10 ms olarak yani 1/100 saniye olarak üretilmiştir. 10 ms okuma kabiliyetinden dolayı bu rakamları yorumlarken yanına bir sıfır koyarak değerlendirmeliyiz. örnekler;

görseldeki 40:00.05 ölçüsündeki 05 değeri aslında 50 ms dir.
02:11.26 ölçüsündeki 26 değeri aslında 260 ms dir. son hane 99 olduğunda aslında 990 ms demektir.990 dan sonraki 10 ms artış ile beraber 1 s tamamlanmış olacaktır. (1 s = 1000 ms)
En sağındaki dijitlerin üç haneli olduğu kronometreler zaten 1/1000 okuma kabiliyetine sahip oldukları için okurken direkt ms olarak okuyabiliriz. örneğin 01:00.005 ölçüsündeki 5 değeri 5 ms anlamına gelmektedir. bu tip kronometreler genelde spor müsabakalarında ve metroloji alanında referans cihaz olarak kullanılmaktadır. Salise olarak adlandırılan birim ise, "SI" birimler sisteminde olmayan ve saniyenin 1/60 biri olan birimdir. bu birim sayısal göstergeli kronometrelerde kullanılmayan bir birimdir.

Sıcaklık kontrollü hacimlerde sıcaklık dağılımı için yapılan kalibrasyon işlemlerinde Radyasyon (ışıma) etkisi konusunda sektörde oldukça fazla bilgi kirliliği mevcuttur.

Evet doğru, Işıma etkisi 50 ºC den küçük sıcaklıklarda ihmal edilebilecek düzeydedir. Ancak bu etkinin en fazla 0,3 K olabileceği ve en iyi ihtimal ile belirsizlik hesaplamalarında bu değerin kullanılması gerektiği Dakks DKD R5-7 rehber dokümanında belirtilmektedir. En iyi belirsizlik bütçelerimizde 0,3 K kadar bir belirsizlik değeri dikdörtgensel dağılım uygulanarak bütçeye ilave edilir. (90 °C' a kadar olan kabinler için örneğin inkübatör) Ancak aynı zamanda Euramet cg-20 rehber dokümanında da 150 °C sıcaklıkları üzerinde bir kaç K sıcaklığa kadar farklar oluşabileceği ifade edilmektedir. Bu yüzden 150 °C sıcaklıkların üstü için hesaplanacak ışıma etkisi belirsizliğinin daha gerçekçi değerler olması beklenir. Metot olarak Dakks DKD R5-7 de bahsedilen yöntemler kullanılarak ışıma etkisi belirsizliği hesaplanabilir.
Işıma etkisi için DKD dokümanında anlatılan metotlardan başlıca olan iki metottan bahsetmek istiyorum;

• Terazilerde TS EN 45501 standardına göre minimum değer belirlenirken çizelge 3 te yer alan "e" değerleri yerine "d" değeri dikkate alınmalıdır. Örneğin, 200 g kapasiteli 0,1 mg "d" değeri olan bir terazinin minimum değeri; 100 e değil, 100 d olmalıdır. yani, (100 · 0,0001 g = 0,01 g = 10 mg) olacaktır.

• Ayrıca terazilerin üzerinde "e" değeri belirtilmemiş ise e=d kuralı uygulanır şeklinde ilk UME tarafından eğitim dokümanlarında verilen bilgi, aslında çok doğru bir yöntem değildir. Zira ekte görselde göreceğiniz üzere EN 45501 standardında "e" değeri her zaman "d" değerinden büyüktür , şeklinde ifade edilmiştir.
Peki kalibrasyon laboratuvarları EN 45501 standardına göre uygunluk değerlendirmesi yapmak durumunda kaldıklarında ne yapacaklar?

Bugün yaşadığım bir örnek durumu paylaşmak istiyorum;
6000 g kapasiteli ve "d" değeri 0,01 g olan bir terazinin "e" değeri nedir diye açtım üreticiye telefonu ve "e" değerinin 0,1 g olduğunu öğrendim. Gerekli hallerde üreticiden bu bilginin alınması en doğrusu olacaktır.